Bài 1: Xử lý bằng... công nghệ “nhà nghèo”

Bài 1: Xử lý bằng... Công nghệ “nhà nghèo” Theo thống kê, mỗi ngày trên địa bàn đô thị nảy khoảng 6.400 tấn rác thải sinh hoạt, trong đó khu vực nội ô nảy sinh 4.200 tấn. Nếu tỷ lệ nhặt nhạnh, vận chuyển tại nội thành cơ bản đạt 100% thì ở khu vực ngoại ô tỷ lệ này chỉ đạt khoảng 85%. Đáng lưu ý, 90% lượng rác thải sinh hoạt sau khi thu nhặt được xử lý bằng phương pháp chôn lấp, chỉ có 10% xử lý bằng công nghệ đốt hoặc tái chế. Dây chuyền xử lý rác thải tại Nhà máy Xử lý chất thải Xuân Sơn, thị xã Sơn Tây. Ảnh: Phương Dung 90% rác thải sinh hoạt xử lý bằng chôn lấp Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Nam Sơn (huyện Sóc Sơn) do Công ty TNHH một thành viên Môi trường thị thành Hà Nội vận hành, bình quân mỗi ngày tiếp thu 3.800-4.200 tấn rác thải thu lượm từ 12 quận. Ngoại trừ rác công nghiệp, y tế, bít tất rác sinh hoạt được đưa về chôn theo từng ô. Sau khi lấp đầy, các ô chôn lấp được "đóng" bằng cách phủ đất và đậy bạt che. Để hạn chế ô nhiễm và tình trạng thẩm thấu nước rác, Khu liên hiệp đầu tư hệ thống thu nhặt nước rỉ rác về trạm xử lý. Hoạt động từ năm 1999, đến nay 83ha tuổi 1 đã kín, thậm chí nhiều ô sau khi rác phân hủy, lún cốt đã được đổ tiếp lớp rác mới. Khả dĩ hơn, Khu xử lý chất thải rắn Xuân Sơn (thị xã Sơn Tây), hấp thụ rác thải sinh hoạt lượm lặt từ 5 huyện, có 2 nhà máy sử dụng công nghệ làm biển quảng cáo tại hà nội đốt do Công ty cổ phần Dịch vụ môi trường Thăng Long và cộng tác xã Thành Công đầu tư, vận hành; bình quân mỗi ngày đốt khoảng 450 tấn rác. Số còn lại, khoảng 250 tấn/ngày được xử lý bằng chôn lấp. Đối với khu vực ngoại ô, việc lượm lặt, xử lý đơn giản hơn rất nhiều. Nếu nội ô, thị trấn, thị tứ việc thu lượm thực hiện hằng ngày thì ở thôn, xã việc thu lượm với tần suất 2-3 lần/tuần. Ngoài 3 huyện Gia Lâm, Ứng Hòa, Mỹ Đức đã chủ động xây dựng bãi chôn lấp tập hợp của huyện, các huyện còn lại, rác thải được tụ hợp về các bãi chôn lấp tạm của thôn, xã và xử lý bằng rắc vôi bột tiệt trùng hoặc dùng chế phẩm sinh vật học EM giảm thiểu mùi. Theo thống kê của UBND TP Hà Nội, tổng lượng rác thải phát sinh bình quân trên địa bàn là 6.400 tấn/ngày, trong đó khu vực nội ô khoảng 4.200 tấn/ngày, căn bản đều được thu lượm, xử lý bằng chôn lấp. Chỉ có tỷ lệ nhỏ, khoảng 10% được xử lý bằng công nghệ đốt hoặc tái chế thành sản phẩm khác. Dù được gọi là "công nghệ chôn lấp hợp vệ sinh", có chống thấm, có nhặt nhạnh nước rác về hệ thống xử lý nhưng thực chất vẫn là công nghệ lạc hậu, công nghệ của "nhà nghèo". So với các phương pháp xử lý hiện đại phí tổn có thấp hơn nhưng chiếm dụng quỹ đất và vẫn phát thải gây ô nhiễm môi trường. Tại Khu xử lý chất thải rắn Nam Sơn, theo phản ánh của các xã phụ cận là Nam Sơn, Bắc Sơn, Hồng Kỳ, ngày hè nóng nực nắng nóng, mùi hôi thối của rác thải có thể lan xa cả cây số. Một chi tiết số hồ, suối thẩm thấu nước rác thải đã bị ô nhiễm nặng nề. Thậm chí lấy nước từ các hồ, suối này bơm vào ruộng lúa, lúa không sống nổi. Đặc biệt, việc xe vận tải rác thải, trong đó nhiều xe tải trọng lớn hoạt động liên tục làm cho tuyến đường vào Khu liên hiệp xử lý chất thải rắn thường trong tình trạng hỏng hóc, trời mưa nước đọng, trời nắng bụi phủ trắng xóa hai bên đường. Tỉnh thành đã đầu tư đáng kể hạ tầng từng lớp, giải quyết vấn đề dân sinh như dài, trạm nước sạch, đường liên lạc, tổ chức quan trắc môi trường, khám chữa bệnh định kỳ cho nhân dân để giảm thiểu chừng độ ảnh hưởng… Tuy nhiên, cũng không ít lần vì quá bức xúc người dân xung quanh đã chặn không cho xe chuyển vận rác vào Khu liên hiệp. Tình trạng người dân bức xúc do ô nhiễm chặn xe chở rác vào các điểm chôn lấp cũng xảy ra liên tục tại Khu xử lý rác thải Xuân Sơn hay Núi Thoong - huyện Chương Mỹ. Rác thải công nghiệp ác hại vẫn phải lưu giữ tại cơ sở Khác với rác thải sinh hoạt, rác thải công nghiệp được phân thành hai loại: nguy hại và không nguy hại. Nhàng nhàng, mỗi ngày trên địa bàn thị thành nảy 750 tấn rác thải công nghiệp, trong đó lượng rác công nghiệp không tai hại khoảng 646 tấn và rác công nghiệp ác hại là 104 tấn. Theo mỏng của các đơn vị vệ sinh môi trường, tỷ lệ thu lượm rác thải công nghiệp không ác hại khoảng 85-90%, tương đương khoảng 450-580 tấn/ngày, song chỉ có 380-405 tấn trong số đó được xử lý. Đạt tỷ lệ thấp hơn, lượng rác thải công nghiệp nguy hại được thu gom khoảng 62-73 tấn/ngày, bằng 60-70%. Số rác tai hại này sau khi nhặt nhạnh được xử lý tại Khu xử lý chất thải rắn Nam Sơn. Như vậy, còn một lượng khá lớn rác thải công nghiệp, kể cả rác ác hại, vẫn lưu giữ tại các cơ sở nảy sinh. Đối với rác thải y tế, một loại rác cũng được cho là nguy hại không kém rác công nghiệp, nhàng nhàng mỗi ngày có 1,1 tấn trong hơn 8 tấn nảy sinh được xử lý tại chỗ bằng lò đốt của bệnh viện. Số còn lại sau phân loại là rác y tế bình thường được thu lượm và tái chế, tái dùng hoặc xử lý tại các điểm giao hội. Được biết, rác thải công nghiệp và y tế đều phải xử lý bằng lò đốt. Song do số lượng lò đốt có hạn, công nghệ hạn chế nên có tình trạng chưa thể thu gom và xử lý hết số rác thải công nghiệp, y tế tại các cơ sở nảy. Khu liên hiệp xử lý rác thải Nam Sơn, khu xử lý rác tụ họp lớn nhất bây chừ, cũng chỉ có 2 lò đốt rác công nghiệp và 1 lò đốt rác y tế. Lò đốt thứ tư, với công nghệ tiền tiến của Nhật Bản, công suất 75 tấn/ngày đang trong quá trình xây dựng, dự kiến phải đến đầu năm 2016 mới có thể đưa vào vận hành.